Được sáp nhập từ ba xã Trường Sơn, Liên Minh và Tùng Châu, với hơn 18 nghìn dân, 21 thôn, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nguồn lực còn nhiều khó khăn, khối lượng công việc lớn, song Đảng ủy, chính quyền xã Đức Minh đã xác định rõ: bảo vệ môi trường là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết, gắn trực tiếp với chất lượng cuộc sống của Nhân dân. Trong đó, công tác phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt luôn là bài toán khó, đòi hỏi cách làm bài bản, phù hợp với thực tiễn.

Thay đổi từ mỗi gia đình

Tại thôn Văn Khang, câu chuyện môi trường không còn là phong trào mà đã trở thành việc làm thường xuyên. Với 171 hộ dân, phần lớn có diện tích vườn, việc phân loại và xử lý rác tại hộ gia đình được triển khai thuận lợi.

Trước đây, toàn thôn có 12 điểm tập kết rác thải sinh hoạt, lượng rác phát sinh lớn, phải thu gom hằng ngày. Tuy nhiên, chỉ sau hơn một tháng thực hiện phân loại tại nguồn, lượng rác giảm rõ rệt, nhiều ngày không còn rác để thu gom.

Phân loại rác đã trở thành thói quen hàng ngày của người dân thôn Văn Khang, xã Đức Minh.

Ông Nguyễn Kế Cầu, thôn Văn Khang chia sẻ:“Rác trong gia đình được chúng tôi phân loại ngay từ đầu. Rác hữu cơ thì tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc ủ, chôn tại vườn; rác khô, lá cây đem ủ làm phân bón; rác tái chế để riêng dùng lại, còn rác thải còn lại chỉ thu gom định kỳ với số lượng rất ít. Việc phân loại rác đã trở thành ý thức chung của mỗi thành viên trong gia đình, từ người lớn đến trẻ nhỏ, ai cũng tự giác thực hiện như một thói quen hằng ngày.”

Linh hoạt với từng điều kiện thực tế

Khác với Văn Khang, thôn Cửu Yên gặp nhiều khó khăn do diện tích đất hạn chế, nhiều hộ không có quỹ đất để xây dựng hố xử lý rác. Với cách làm linh hoạt, thôn đã xây dựng hơn 50 hố xử lý rác tại hộ gia đình và các điểm tập trung; đồng thời triển khai mô hình hố rác dùng chung từ 3–10 hộ đối với những hộ không có diện tích, mang lại hiệu quả rõ rệt. Đáng chú ý, 100% đảng viên trong chi bộ gương mẫu đi đầu, tạo sức lan tỏa trong Nhân dân.

 Lãnh đạo xã Đức Minh kiểm tra mô hình hố xử lý rác dùng chung của 3 hộ gia đình tại thôn Cửu Yên.

Ông Đặng Sỹ Hùng, Trưởng thôn Cửu Yên cho hay: “Do điều kiện đất đai chật hẹp, nhiều hộ không có vườn nên thôn xác định phải làm linh hoạt, không thể áp dụng một cách cứng nhắc. Với những hộ có đất thì hướng dẫn tự xử lý tại gia đình; còn các hộ không có đất thì tổ chức làm hố rác dùng chung theo nhóm nhỏ. Quan trọng là phù hợp thực tế, người dân dễ làm, dễ thực hiện nên được đồng thuận cao.”

Văn Khang và Cửu Yên là hai mô hình được xã Đức Minh lựa chọn làm điểm, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai. Từ thực tiễn hai mô hình này, xã đã tổ chức kiểm tra, đánh giá, rút ra nhiều bài học kinh nghiệm để từng bước nhân rộng trên toàn địa bàn xã. Việc triển khai được thực hiện linh hoạt, phù hợp với điều kiện, đặc thù từng thôn, qua đó bảo đảm tính thiết thực và nâng cao hiệu quả.

Đồng bộ giải pháp, tạo chuyển biến rõ nét

Để tạo chuyển biến đồng bộ, xã đã ban hành kế hoạch, quy định cụ thể; tổ chức họp dân, ký cam kết đến từng hộ; thành lập và duy trì các tổ tự quản môi trường; ra quân tổng vệ sinh, xử lý dứt điểm các điểm rác tồn đọng. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, làm việc trực tiếp tại thôn; đẩy mạnh tuyên truyền, kịp thời nhắc nhở và xử lý các trường hợp vi phạm.

Cùng với đó, trong các đợt cao điểm như “90 ngày xây dựng nông thôn mới” và duy trì “Ngày Chủ nhật xây dựng nông thôn mới”, xã đã lồng ghép nội dung phân loại, thu gom và xử lý rác thải tại nguồn, góp phần tạo khí thế thi đua sôi nổi, từng bước đưa công tác bảo vệ môi trường trở thành việc làm thường xuyên, nền nếp trong Nhân dân.

Tận dụng rác hữu cơ làm phân bón, nhiều hộ dân trên địa bàn xã Đức Minh đã xây dựng vườn mẫu xanh tốt, góp phần bảo vệ môi trường.

Sau hơn 3 tháng triển khai, nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân được nâng lên rõ rệt; nhiều điểm rác tự phát được xóa bỏ; lượng rác phải xử lý tập trung giảm khoảng 20% - 30%, có thôn làm tốt giảm tới 60-70%.

Kịp thời chấn chỉnh những cách làm chưa phù hợp

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình triển khai cũng bộc lộ một số hạn chế. Ở một số thôn, việc tổ chức thực hiện còn chậm, thiếu đồng bộ; công tác kiểm tra, hướng dẫn chưa thường xuyên, dẫn đến cách làm chưa thống nhất. Đáng chú ý, có nơi đặt ra yêu cầu người dân tự xử lý phần lớn, thậm chí toàn bộ rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình.

Theo đánh giá của UBND xã, cách tiếp cận này chưa phù hợp với thực tế. Bởi trong rác thải sinh hoạt luôn tồn tại các thành phần vô cơ và rác nguy hại bắt buộc phải được thu gom, vận chuyển và xử lý bằng quy trình chuyên dụng. Việc hướng dẫn không đầy đủ hoặc áp dụng cứng nhắc dễ dẫn đến tình trạng người dân xử lý không đúng quy định, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Các đoàn công tác tăng cường kiểm tra, hướng dẫn cụ thể, bảo đảm đúng nguyên tắc phân loại rác tại nguồn.

Trước thực tế đó, UBND xã đã kịp thời ban hành văn bản chỉ đạo, yêu cầu các thôn rà soát, điều chỉnh phương pháp triển khai theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng khu dân cư; đồng thời tăng cường kiểm tra, hướng dẫn cụ thể, bảo đảm đúng nguyên tắc phân loại rác tại nguồn.

 Hướng tới duy trì bền vững

Trước thực tế đó. Kết quả giảm hơn 20% lượng rác thải phải xử lý tập trung trong thời gian qua cho thấy mô hình phân loại rác tài nguồn bước đầu phát huy hiệu quả. Tuy nhiên để duy trì nề nếp này đòi hỏi quá trình thực hiện liên tục bền bỉ

Thời gian tới ,xã Đức Minh sẽ tiếp tục gắn trách nhiệm người đứng đầu các thôn, xóm với kết quả thực hiện; đồng thời đưa tiêu chí môi trường vào nội dung đánh giá thi đua hàng năm.

Trao đổi về định hướng sắp tới, ông Nguyễn Tiến Thắng, Chủ tịch UBND xã Đức Minh khẳng định: " Hiệu quả bước đầu cho thấy chủ trưởng phân loại rác tại nguồn trên địa bàn được sự đồng thuận cao của nhân dân. Xã sẽ không dừng lại ở các đợt cao điểm hay phong trào nhất thời, mà sẽ lãnh đạo chỉ đạo, quyết tâm đưa việc bảo vệ môi trường trở thành nếp sống văn minh, bền vững trong mọi tầng lớp Nhân dân.” 

Cảnh quan môi trường tại xã Đức Minh ngày càng xanh - sạch - đẹp nhờ làm tốt công tác phân loại rác

Từ những cách làm cụ thể, sát thực tiễn và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, công tác phân loại, xử lý rác thải tại nguồn ở xã Đức Minh đang dần đi vào nền nếp, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của người dân. Dù vẫn còn khó khăn, nhưng với quyết tâm của địa phương và sự đồng thuận của Nhân dân, công tác quản lý rác thải nông thôn đang từng bước đạt hiệu quả bền vững.